Hieronder kunt u het betoog lezen van ons statenlid Gerwi Temmink, namens de fractie. 

Voorzitter, 

“U vraagt en wij draaien.” Het stemt de fractie van GroenLinks tevreden dat GS kans gezien heeft 2 nadrukkelijke wensen van ons te realiseren: de doelstellingen in de begroting zijn concreter geformuleerd en de interne controlefunctie gaat geheel zelfstandig opereren. Dank ook voor de totstandkoming van de begroting, de najaarsnota en de beantwoording van de technische vragen.

Algemene reactie op de inhoud

Dan de inhoud. Voor de fractie van GroenLinks is het logisch dat de programma’s titels hebben gekregen die beter passen bij de maatschappelijke opgaven. Concrete uitwerkingen komen eraan. GroenLinks zal blijven aandringen op meer ambitie en tempo hierin. Met name ten aanzien van klimaat en energie, stikstof, omgevingsvisie en slimme mobiliteit. Daarom zijn wij mede-indiener van moties van de CU over brede welvaart, slimme mobiliteit in hogere versnelling en natuurinclusieve landbouw en eentje van de PvdA over tegengaan nachtverlichting. 

Met een andere wijziging heeft de fractie van GroenLinks meer moeite. Als voorstander van een gedegen financieel beleid daarom een paar vragen aan GS over het voornemen structurele zaken flexibel te willen gaan dekken. 

VRAAG: Wat is nou precies de reden dat GS flexibele dekking zoekt voor structurele zaken? 

Reactie GS: budgetrecht ligt in principe bij PS, maar soms vereisen (EU-)fondsen dat je snel reageert met cofinanciering. Wanneer dan een bepaald begroot budget van een programma besteed is, maar van een ander onderdeel nog wat resteert, zou GS graag ruimte hebben dat snel in te kunnen zetten en achteraf verantwoorden. GroenLinks ging – met praktisch de gehele oppositie – mee met voorstel CU dit budgetrecht toch niet zomaar uit handen te geven, ook al gaat het om uitzonderingen. Snel PS bijeenroepen kan ook. Stemming: niet gehaald.

VRAAG: Vanuit de auditcommissie wordt hier eveneens aandacht voor gevraagd. GroenLinks onderschrijft alle aanbevelingen van de auditcommissie. Wat gaat GS met de aanbevelingen doen?

Reactie GS: die nemen we onverkort over.

Effecten corona en prioriteiten GroenLinks

Corona zal doorwerken op veel plannen. Voor GroenLinks blijft het van het grootste belang dat we inzetten op meer balans tussen ecologie, economie en het welzijn van mens en dier

Samengevat in een oneliner: meer mens en milieu, minder markt en munt! 

Uit de planning blijkt dat we in de loop van 2021 tal van belangrijke visies en uitwerkingen kunnen verwachten. In willekeurige volgorde o.a.: de Veerse Meer visie, de omgevingsvisie, een zoetwaterplan, aanpak stikstof, natuur en biodiversiteit, de Zeeuwse bos- en bomenvisie, een visie op de milieutaken met een sterke omgevingsdienst, een strategie op de klimaatadaptatie, slimme mobiliteit incl. het OV en de ferry. Voor GroenLinks allemaal belangrijk, waarbij we oog zullen houden voor de haalbaarheid, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Niet alleen voor de korte, maar ook lange termijn. 

Ook andere voorzieningen alsmede een eerste aanzet voor een nieuwe cultuurnota en de aandacht voor onderwijs, proeftuinen en kenniscentra staan op de rol. Voor GroenLinks stuk voor stuk eveneens van belang zijnde aangelegenheden waarop we desgewenst zeker extra zullen inzetten. Dat hebben we overigens ook dit jaar al gedaan. 

Voedselbossen en belang EU-subsidies

Ik doel dan op ons initiatief om in Zeeland een of meerdere pilots te realiseren voor een rendabel voedselbos. Vanwege de overweldigende belangstelling hiervoor – maar liefst 60 reacties – wordt momenteel gewerkt aan de inventarisatie of een of meer van die plannen in aanmerking komen voor zo’n pilot. Bij de uitwerking richting een concreet voorstel is mij verzekerd dat daarbij bekeken wordt of en hoe subsidies hierbij kunnen worden ingezet.  

VRAAG: Kan GS dit bevestigen en aangeven wat de laatste stand van zaken is met betrekking tot die inventarisatie?

Reactie GS: inderdaad ruim 60 reacties, rijp en groen, mogen ontvangen. Ontzettend veel. Met iedere indiener gesproken, die uitkomsten worden nu geanalyseerd. U mag dit jaar in ieder geval nog een brief verwachten over de uitkomsten, inclusief het vervolg. 

GroenLinks onderschrijft het belang van Europese subsidies, o.a. voor vergroening. Mede omdat andere partners uit Zeeland meehelpen aan die cofinanciering, is het duidelijk dat we voor veel van die opgaven, projecten en programma’s niet alleen aan de lat staan. Zo’n initiatief past hier o.i. prima bij. Bovendien veronderstelt GroenLinks dat het idee prima past bij de Zeeuwse bomen- en bosvisie alsook die voor het landelijk gebied. Wij wachten het voorstel daarom nu af, maar zullen hier zeker op terugkomen. 

Andere aandachtspunten GroenLinks

Om door de bomen het bos te blijven zien hebben we gekeken of plannen passen bij de hoofdlijnen van ons verkiezingsprogramma: een groene kijk op een duurzame toekomst voor een schoon en veilig Zeeland vereist verbinding. Vooral tussen klimaat & energie, leefbaarheid en natuur & milieu. Dan resteert er nog teveel keus uit de honderden pagina’s met plannen uit de begroting en najaarsnota. Daarom selecteren we door: 

  • Wat heeft de Zeeuwse burger aan deze plannen? 
  • Is er voldoende aandacht voor vergroening?
  • Komt het de leefbaarheid ten goede?
  • Hoe zit het met de betaalbaarheid op korte en lange termijn.

Wonen

En dan komt GroenLinks uit op meer aandacht voor de samenhang tussen 3 belangrijke actuele kwesties: wonen, natuur, mobiliteit en voorzieningen. Het dwarsverband schuilt vooral in de reductie van CO2. GS meldde onlangs zich met NSP en ZMf te willen inzetten voor een aangescherpt convenant. 

VRAAG: Betekent dit dat ook de provincie erkent dat 49% CO2 reductie niet toereikend is om de in 2030 gestelde klimaatdoelen te halen?

Reactie GS: men wil inderdaad snel in gesprek met NSP en ZMf omdat de actualiteit aanscherpingen vereist, maar men wil nog niet zo ver gaan te (h)erkennen dat voor het bereiken van de klimaatdoelen meer dan 49% reductie CO2 in 2030 nodig is. (GroenLinks zal iedereen hier telkens aan herinneren en zal zich blijven inzetten om de ambities in deze te verhogen).

Natuurlijk beseft GroenLinks dat alle sectoren hun steentje moeten bijdragen om die doelen te halen. Maar draagvlak onder burgers is daarbij van het grootste belang! Die bereik je o.i. minder door te hameren op van het gas af. Dat komt later. Veel beter is het om nu in te zetten op isolatie van alle huizen. Huur en koop. En dan met name die een laag energielabel hebben. Daarnaast dienen we ervoor te zorgen dat particuliere en coöperatieve initiatieven voor duurzame energievormen mee gaan tellen in de uitwerking van de RES. 

VRAAG: Kan GS toezeggen in het OZO extra aandacht te vragen voor het isoleren van huizen? En het mee laten tellen van particuliere initiatieven voor de RES? Bijvoorbeeld door een letters of support hiervoor, een wegwijsloket en/of good practice voorbeelden? 

Reactie GS: jazeker, wat ons betreft zetten we allereerst in op isoleren, isoleren en isoleren. Er blijft ook ruimte voor particulieren om op het net te kunnen met eigen initiatieven. 

Natuur

Een ander zorgwekkend signaal voor GroenLinks geldt het behalen van natuurdoelen. Duidelijk wordt dat hier tanden bijgezet moeten worden. Halen we het herstel en de beoogde hoeveelheid nieuwe natuur wel voor 2027 op vrijwillige basis? En ook de biodiversiteit holt voor veel soorten planten en dieren achteruit. Stikstofreductie speelt daarbij ook een grote rol net als verbetering van de bodemstructuur en waterhuishouding. Ook de ZMf uitte onlangs haar verontrusting over de natuur. Die achteruitgang in biodiversiteit raakt ons allemaal, ook de landbouw. Mede daarom kijkt GroenLinks uit naar de Zeeuwse bomen- en bosvisie en die voor het landelijk gebied.

VRAAG: Hoe denkt GS de benodigde hoeveelheid ha nieuwe natuur te realiseren wanneer vrijwillige medewerking van grondeigenaren niet toereikend zal blijken te zijn?  Wanneer komt die Zeeuwse bomen- en bosvisie?

Reactie GS: Wij verwachten nog steeds de resterende 700 ha nieuwe natuur voor 2027 op vrijwillige basis gerealiseerd te krijgen en mochten wij op enig moment veronderstellen dat dit toch niet zou lukken, komen we naar PS. De bosvisie mag u in het voorjaar verwachten.  

VRAAG: Wat vindt GS van de plannen van de ZMf voor reductie CO2 en bevordering biodiversiteit?

Reactie GS op plannen ZMf voor bevordering biodiversiteit lag in de lijn met zoals men ook om wil gaan met die voor de reductie van CO2. Gauw praten, maar verder niets over de verdere inzet/tijdlijn. 

Belang voorzieningen zoals OV

Tot slot voorzitter nog een voorbeeld waarover de fractie van GroenLinks zich zorgen maakt. In algemene zin constateren wij dat het met de zogenaamde marktwerkingen lang niet altijd goed gaat. Zeker niet wanneer het voorzieningen betreft. Als we kijken naar het behoud van OV mag daar wel een flinke stap vooruit in gemaakt worden. Daar horen natuurlijk middelen bij. In tijden van corona en daarna. Daarom zijn wij mede-indiener van een CU-motie. 

GroenLinks zal een en ander kritisch volgen en waar nodig bij de behandeling van de concrete Statenvoorstellen met amendementen en/of moties komen. 

In de 2e termijn hebben we nogmaals aangedrongen op verhoging ambities en tempo en het belang van meer balans tussen ecologie, economie en welzijn mens en dier. Die insteek is ook na corona van belang, want we moeten niet in alles terug willen naar hoe het was. Juist dat biedt ook kansen. 

Tot slot: de stemmingen en besluiten

Wat de stemmingen betreft: GroenLinks heeft ingestemd met de begroting en de najaarsnota alsook later in de vergadering met een aanpassing in de toelichting in het gebruik van fractiebudgetten, met name op het punt van inzet hiervan voor fractiemedewerkers. Die zouden niet uit de (naaste) familie moeten komen (of beste vriend/buur etc. > vastleggen in een verordening is  juridisch lastig houdbaar wil je geen onderscheid maken; daarom niet meegestemd voor een amendement dat daarom vroeg. Daardoor haalde dat amendement het ook net niet.  

M.b.t. de mede door GroenLinks ingediende moties: 2x succes (meer ruimte voor natuur-inclusieve landbouw en hanteren instrument brede welvaart).